Duela egun batzuk, Grigorovitx Almirantea fragata errusiarrak bi merkataritza-ontzi eskoltatu zituen Mantxako kanalean zehar. Erabakia Europako herrialde batzuek Errusiako hainbat zamaontzi aitzakiarik bitxienekin atxilotu ondoren etorri da. “Itzaleko flota” aipatu ohi da Errusiako merkantziak garraiatzen dituzten itsasontzien izaera susmagarria nabarmentzeko, baina izen horrek esan nahi duen gauza bakarra da itsasontzi horiek Londresko Cityn ez dauden konpainiekin aseguratuta daudela, besterik ez. Egunkari britainiarrek albistearen berri ematen zuten, eta atsekabetuta azpimarratu zuten eskoltarekin ibiliz gero ezin direla atxilotu. Inplizituki onartu zuten gaur egun disuasio armatuak bakarrik bermatzen duela nazioarteko zuzenbidea itsasoan. Zoritxarrez, ez zuten galdetu nola iritsi garen egoera horretara eta Britainia Handiak zer paper jokatu duen.

Donald Trumpen Administrazioak ere ez dirudi asko pentsatu duenik. Irani egindako erasoarekin Ormuzeko itsasartea tapoi bihurtu du, eta orain AEBk sarraila handiagoa jarri nahi dio kanpotik. Propaganda alde batera utzita, ez dirudi AEBk itsasarteko sarrera erabat blokeatuko duenik. Ikusi besterik ez dago George H. Bush hegazkin-ontzia eremura iristeko egiten ari den ibilbide luzea, Afrika hegoaldetik zeharkatuz.

Ormuzeko itsasartea ixteak zalaparta handia piztu du. Horrelakorik ez da piztu ez Israelek Gaza blokeatu duenean -ontzidi solidario berriak laster nabarmenduko duenez-, ezta AEBk Venezuelarako eta Kubarako itsasbideak itxi dituenean. Urraketa bera da kasu guztietan, baina garrantzi ekonomikoa oso desberdina da; izan ere, Ormuzetik munduko petrolioaren %20 igarotzen da, eta munduan kontsumitzen den gasaren, ongarrien, azido sulfurikoaren eta helioaren zati handi bat. Badirudi arau-haustearen erantzuna egilearen araberakoa dela, baina, batez ere, garrantzi ekonomikoaren araberakoa. Indartsuen betiko neurri bikoitza.

Mugimendu horien ondorioak garrantzitsuak dira. Izan ere, kapitalismoa, besteak beste, garraio merkearen gainean eraiki da. Garraio kostu txikiek aukera ematen zuten urruneko baliabideak ustiatzeko eta merkantziak bazter guztietara bidaltzeko. Alde horretatik, erregai merkea oso garrantzitsua zen, baina baita itsasoan ibiltzeko askatasuna ere. Merkataritza-nabigazioaren kasuan, gainera, araurik eza araua da: komenentziazko banderak, eskubiderik gabeko eskifaiak eta beste. Globalizazioak are gehiago merkatu zituen kostuak edukiontzien estandarizazioarekin. Itsas garraioarekin zerikusia zuen guztia merkatu egin zen, guztia, segur aski, Londresko Cityak monopolizatutako aseguruak izan ezik. Horregatik guztiagatik, ez da harritzekoa munduko merkataritza-bolumenaren %80tik %90era bitarte itsasokoa izatea.

Hori guztia azkar aldatzen ari da. Bizkartzain armatuen beharrak, bidesariek (Iranek Ormuzen kobratu nahi duena, esaterako), aseguru kostuek eta orain erregaiaren kostu handiagoak gero eta erakargarritasun txikiagoa ematen diote eredu horri. Interesgarriena da herrialde batzuek Ormuzeko ordainlekuari eman dioten erantzuna: aukera bezala ikusi dutenak isilik daude, hala nola Malaysia eta Indonesia, Malakako itsasartea dela kausa; eta kaltetuak izan daitezkeenek protesta amorratuak egin dituzte, Singapur kasu.

Globalizazioaren aroa amaitzen ari da ziztu bizian. Gauzek horrela jarraituz gero, merkatuak eta lehengaiak gero eta urrunago geratuko dira, garraio kostu gero eta handiagoen ondorioz. Horrek gure herria hornitzeko moduaz gehiago pentsatzera eraman beharko gintuzke, eta ez munduko merkatua konkistatzen saiatzera. •