Aurreko hilabetean idatzi nuen zutabeari «Ama (1/2)» izenburua eman nion; bigarren kapitulu bat buruan nuen gaurko zutaberako, Gloria Steinemen heriotzaren berri izan nuen arte. Steinem aktibista eta feminismoaren aitzindari estatubatuarra irailaren 2an hil zen. Steinemen ez zen ama izan. Bere feminismoaren oinarri sendoetako bat, emakumeek haien bizitza eta gorputzen kontrola izan behar zutela zioen ideia zen. Abortatzeko eskubidea barne. Aldi berean, ama izateko -edo ez izateko- eskubidea defendatzea printzipio garrantzitsua zen berarentzat.

Steinemen bizitzak filosofia berbera islatzen zuen. 66 urte zituela ezkontzea erabaki zuenen, azkenean ezkontza-eredu egoki bat aurkitu zuelako izan zen. Seme-alabarik ez edukitzea aukeratu zuen. Bi erabaki horiek ez zutela justifikaziorik behar behin eta berriz argudiatu zuen. Bere bizitzako oroitzapenak biltzen zituen liburua 2015. urtean argitaratu zuenean, 22 urte zituela abortatzen lagundu zion medikuari eskaini zion, hark esandakoa gogora ekarriz: «Bi gauza agindu behar dizkidazu. Lehena, ez diozula inori nire izenik emango. Bigarrena, zure bizitzarekin nahi duzuna egingo duzula».

Bizitza arrakastatsu edo betegarri bat izateko formula bakar bat ez dagoela ulertzen lagundu zion feminismoak Steinemi. Emakume bat ezkondu zitekeen edo ezkongabe jarraitu; seme-alabak izan zitzakeen edo ez izatea hauta zezakeen. Aukera horiek guztiak emakumeen esku egotea zen Steinemen helburua.

Seme-alabarik ez izana ez zuen inoiz gabezia moduan azaldu. “The Washington Post” egunkariari 1983an emandako elkarrizketa batean, ama zaintzen igarotako urteei buruz hitz egin zuen; haurtzaroko urteetan ama gaixo ikusteak, buruko gaitzaren aurka izan zuen borroka hark, eragin sakona izan zuen Steinemengan. Hainbatetan iradoki zuen esperientzia hark influentzia izan zuela seme-alabarik ez izateko erabakian. Hala ere, hori ez zen azalpen bakarra.

Damuari, edo hobeto esanda, damu ezari buruzko adierazpen asko egin zituen. «Ama ez izateagatik ez dut damurik izan inoiz, ezta milisegundo batez ere», esan zuen elkarrizketa batean, ondorengoa gaineratuz: «Ahots-kordak dituen edonor ez da zertan opera-abeslaria izan».

Seme-alabarik gabe, etxea beste zerbait bihurtzen da. Steinemek denbora asko eman zuen bidaiatzen, jende ezberdinaren perspektibak entzunez, ikuspuntu iraultzaileak mahaiaren gainean jarriz, jende askorekin hitz eginez. Bere etxea, bere espazio pribatua, indarrak berritzeko leku bilakatu zen. «Etxeak segurtasuna eta babesa ematen dit, lagunak elkartzeko lekua da eta lo egiteko espazioa», esan zuen batean. Seme-alabentzat diseinatutako gela huts eta hautseztatu baten ordez, gonbidatu-gela bat zegoen bertan, lagun zein arrotzentzako aterpea, esperientzia berriak eraikitzeko gunea.

Nire alaba eta biok gela horretan egon ginen duela hiru urte. Arratsalde hura betirako gure memorian iltzatuta gelditu da. Mila esker emakumeontzat eta emakumeengatik egin duzun guztiagatik. Mila esker, aukeren aurrean erabakitzeko eskubidea daukagula erakusteagatik. •