1918 zorigaiztoko urtea izan zen euskal gazteriarentzat, Lehen Mundu Gerraren eta Rifeko gerra kolonialaren artean harrapatuta. Ipar Euskal Herrian, milaka gazte bidali zituzten frontera, eta askok Ameriketara emigratzea edo Pirinioak gurutzatzea aukeratu zuten lubakietan hil baino lehen. Hego Euskal Herrian, urte haietan, gazte asko bidali zituzten Rifera gerra arrotz batean borrokatzera. Aldi berean, “gripe espainiarra” deiturikoa herrialdean zabaltzen hasi zen, batez ere gazteenen artean. Bidasoaren bi aldeetan, urte haiek gerrak, goseak eta ziurgabetasunak markatutako gazteria utzi zuten. Ipar Euskal Herrian janari eta, bereziki, ogi eskasia izugarria zen. 1918ko martxoaren erdialdera, lapurtarrak Irunera joaten ziren trenez elikagai bila, Ipar Euskal Herrian bizi zen hornidura faltak behartuta. Ricardo Martinen argazkiak zakuz, saskiz, paketez eta ogiz zamatutako jendea erakusten du, trenera igotzen, Hendaiara itzultzeko.