Duela egun batzuk Eduard Limonov idazle errusiarrari buruzko film biografiko bat ikusi nuen. Pelikulak ez du ezer berezirik jasotzen, baina gogora ekarri zidan Fronte Nazional Boltxebikearen sortzaileetako bat izan zela 1990eko hamarkadan, gobernu errusiarrak errezeta neoliberalak entseatzen zituenean. Ekonomiaren alorrean ezkerreko proposamenak, kulturaren arloan kontserbadurismoa eta politikaren arloan nazionalismoa nahastu izanak asko harritu ninduen. Orduan pentsatu nuen nahaste-borraste hark etorkizun gutxi izango zuela. Errealitatea, ordea, beste bide batzuetatik joan da. Fronteak Errusian hauteskundeetan arrakastarik izan ez bazuen ere, ideia-multzo hori dirudiena baino askoz gehiago hedatu da, eta, era batera edo bestera, eskuin muturraren egungo gorakada elikatzen duen ondare ideologikoaren parte da.

Aitortu beharra dago Limonovek asmatu egin zuela garai hartako izpiritua zein zen sumatzen. Agian, liberalismoaren aurkako kritika desberdin bat planteatzean oinarritu zen asmamena, eta, hain zuzen ere, liberalismoaren gorakadak sortu ditu eskuin muturraren kritikak hedatzeko baldintzak. Liberalismoa izan da ideologia nagusia azken 30 urteetan, eta azkenean ondorio katastrofikoak eragin ditu pertsona gehienen bizi-baldintzetan. Emaitza horrek ez luke harritu behar, batez ere Karl Polanyik 1944an “Eraldaketa handia” argitaratu ondoren. Lan horretan erakutsi zuen faxismoaren sustraia liberalismoak gizartearen oinarriei egiten dien suntsipenean dagoela. Liberalismoak lotura sozialak nola suntsitu zituen dokumentatzen du, natura eta pertsonak merkantzia bihurtuz. Eta, aldi berean, gizarte-kezketatik kanpoko balio-eskala ezarri zuen diruarekin.

Horretatik guztitik harrigarriena zera da, xalotasunak, zabarkeriak edo harrokeriak eraman dituela Mendebaldeko eliteak pentsatzera errezeta berberak aplikatuz emaitza desberdinak lortuko zirela oraingoan. Agian munstro berberak askatzeko aldez aurretik pentsatutako estrategia izan da, boterea atxikitzeko helburu bakarrarekin egindako kalkulu hotza. Kontua da etapa liberala amaitzen ari dela, pixkanaka leku guztietan. Lehenik Ekialdeko Europan izan zen, eta horren erakusgarri ona da Limonovek sortu zuen alderdia; geroago, olatu erreakzionarioa AEBra iritsi zen. Dagoeneko, Britainia Handira eta Japoniara iritsi da. Hala ere, Mendebaldeko Europako eliteek liberalismoaren defentsa itxia mantentzen jarraitzen dute, dena erortzen ari den bitartean.

Izan ere, ukatu arren, Francis Fukuyamaren istorioaren amaieraren ideia sakon errotuta dago Europako eliteetan. Uste dute dena perfektua dela Europa liberal honetan, munduko itsasargia izaten jarraitzen duen Europa honetan. Errealitateak, ordea, bizi-baldintzen narriadura ez ezik, botere ekonomiko eta zientifikoaren galera ere gogorarazten digu urrats bakoitzean. Eta Palestinako genozidioaren edo Ameriketako Estatu Batuak Kubari ezartzen ari zaion blokeo kriminalaren aurrean Europak izan duen jarrera lotsagarriak, Europak munduan zuen autoritate moral urriarekin amaitu du.

Alde horretatik, uste dut Volodymyr Ishtxenko ukrainar ikertzaileak arrazoi duela esaten duenean espazio postsobietarreko herrialdeak Mendebaldetik anomalia gisa ikusten direla, atzean geratu balira bezala, baina, errealitatean, Mendebaldeko herrialdeek lehenago edo geroago zeharkatuko ditugun bidea erakusten ari direla. Limonovek liberalismoari kritika eskuinetik zuzendu zion bezala, litekeena da espazio postsobietar horretan ezkerretik alternatiba bat sortzea. Nolanahi ere, hori horrela izan ala ez, gainera datorkigun munduarentzat askoz emankorragoa izango litzateke ziurrenik Ekialdeko Europan gertatzen denari begira ez hain harroa botatzea. •