Proiektu medikoa, humanitarioa, transhumanista eta politikoki neutrala. Horrela aurkeztu izan da Neuralink 2016an sortu zenetik. Azken hamarkadan, ordea, ikusi da giza burmuinaren eta ordenagailu baten arteko komunikazioa ahalbidetuko duten inplanteak garatzeko sortutako enpresa hori baino askoz gehiago dela Elon Musk. Kataluniako Unibertsitate Irekiak (UOC) eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoak (UAB) egindako ikerketa batek -“Culture, Theory and Critique” aldizkari akademikoan argitaratua- teknologia neuronal horrek botere-modu berri baterako bidea nola markatzen duen aztertzen du: psikopolitikarako bidea.

«Semaforo batek kaleetan ordena mantentzeko polizia-funtzioa betetzen duen bezala, ibilgailuen eta oinezkoen trafikoa antolatuz, Neuralinkek funtzio psikopolitikoa bete nahi du, hau da, gure prozesu kognitiboak, pentsamenduak, emozioak edo jarrerak datu bihurtzea eta arautzea», azaldu du Sergi Parelladak, ikerketaren egile nagusiak. «Gainera, ezagutza zientifikoetatik abiatuta, gizabanakoen psikea optimizatzea ahalbidetuko duen esku-hartze bat legitimatzea bilatzen du, produktibitate kapitalista eta neoliberalaren agindua betetzeko beharrezkoak diren estandarretan sar daitezen», gaineratu du.

Neuralink oraindik garatzen ari den proiektua da, oraingoz eskala handian erabiltzetik urrun dagoela dirudien teknologia esperimentala. Hala ere, ikerketaren egileek diote psikopolitikaren printzipioak egunero erabiltzen ditugun aplikazio eta plataforma askotan daudela, hala nola Instagram, TikTok, Netflix edo Spotify. Algoritmoen bidez, gustuei, desioei, motibazioei edo portaerei buruzko datuak biltzen dituzte, eta batzuek gure eguneroko elkarrizketak entzuteko eta erabiltzaile bakoitzaren profil digitalak eraikitzeko erabiltzen duten informazio bihurtzeko gaitasuna dute.

«Teknologia horiek gure psikeari buruzko datuez elikatzen dira, gure portaera zuzentzeko, bideratzeko eta aldatzeko, onura ekonomikoak sortzeko helburuarekin», dio Parelladak. «Neuralink gure egunerokotasunean dagoeneko presente dagoen proiektu psikopolitikoaren jarraipena da. Neuralinkek gure burmuina zuzenean irakurri ahal izateak ariketa psikopolitikoa eraldatzen du, prozesu kognitibo ez-kontzienteetan esku har dezakeelako, gure hausnarketa-gaitasunari ihes eginez».

Horrela, inplante neuroteknologikoen teknologiak psikopolitikaren behin betiko tresna izan daitezke, botere-erregimen berri bat, jada gorputzen eta biztanleriaren gobernuan zentratzen ez dena, psikea kudeatu eta optimizatzean baizik. Hau da, prozesu mentalak datu bihurtzea, algoritmoen bidez prozesatzea eta portaerak aurreikusteko eta modelatzeko erabiltzea du helburu psikopolitikak. Horrela, botereak modu hertsagarrian eta diziplinazkoan jarduteari utz diezaioke, eta sedukzioaren eta automatizazioaren bidez ere jardun dezake, prozesu inkontzienteen gainean lan egiten baitu, gogoetatzeko gaitasuna saihestuz, eta, horrela, burua produkzio-baliabide eta kontrol politikoaren eremu nagusi bihur daiteke.

ADIMENA GOBERNATZEKO ARRISKUA

Neuralinken helburua da garunean ezar daitezkeen eta giza psikearen jarduera irakurtzeko eta datu bihurtzeko gai diren txipak garatzea. Gainera, garun-ordenagailu interfaze horiek eguneroko bizitzan integratzea du helburu, gaur egun telefono mugikorrek egiten duten bezala. Ikerketaren egileek onartzen dute Neuralinkek zenbait ondoez tratatzeko duen potentzial terapeutikoa, baina, aldi berean, proiektuak inplikazio politiko sakonak ezkutatzen dituela azpimarratzen dute. Zehazki, ikertzaileek diote neuroteknologia horrek lau arrisku argi dituela.

Lehena, norbanakoak jarduteko gaitasuna galtzea: subjektuak jada ez du erabakitzen bere portaera optimizatzea edo sendatzea, sistemak haren ordez egiten du.

Bigarrena, bizitza mentalaren merkantilizazioa: neurona-datuak baliabide ekonomiko berri bihurtzen dira.

Osasun mentala kanpora ateratzea da hirugarren arriskua: zaintzako eta ongizate psikologikoko zereginak enpresa pribatuek kontrolatutako gailuetara eraman daitezke.

Eta, azkenik, norbanakoa sistemara egokitzeko arriskua ere ikusten da: politikaren fokua ondoeza sortzen duten baldintza sozialak aldatzen saiatzetik, pertsonak sistemara biologikoki egokitzera aldatzen da.

«Adibidez, osasun mentalaren eremu medikoan, gure jarduteko gaitasunaren zati bat psikologoek ematen dizkiguten ezagutzak kontzienteki barneratzeko aukeratik dator, edo antsietaterako pilulak hartu ala ez erabakitzeko aukeratik. Neuralink gure bizitzetan txertatzeak esan nahi du gure psikiatra edo psikologoa gure buruetan ezarrita edukitzea. Gizabanako batek bere egunerokotasunean behar bezala funtzionatzeko ezinegona agertzean edo datu neuronal ez-optimoen seinale minimoaren aurrean, Neuralinkek esku har dezake», azaldu du Sergi Parelladak.

Ikertzailearentzat, teknologia hau gure organismoaren azken txokora sartzeko aukera da, orain arte eskura ez genuena: gure arkitektura neuronala eta gure prozesu psikiko ez-kontzienteak. Horrek, era berean, gizartean eztabaida berriak sortzen lagundu du, hala nola neuroeskubideak babestearena edo psikopolitikari atea irekitzen dioten teknologia neuronal berriak arautzeko edo ez arautzeko beharrarena.

«Neuralinkek gizabanakoentzat izan dezakeen jarduteko gaitasunaren galera eta gobernu-modu berri horrek bizi garen edo bizi nahiko genukeen demokraziarentzat dakarren mehatxua ikusita, gure proposamena ez da hainbeste teknologia horiek arautzea, baizik eta horiek ikusaraztea eta zalantzan jartzea, eta gailuei eta haiekin dugun harremanari buruz hausnartzea, gure subiranotasuna indartu ahal izateko», ondorioztatu du Parelladak. «Garrantzitsutzat jotzen dugu gizakion jarduteko gaitasun kontzienteari eta gogoetatzeko ahalmenari eustea neuroteknologia horiekin dugun loturan, korporazio pribatu handien esku ez dauden proiektu neuroteknologikoak sustatzea eta gardentasun handiagoa bultzatzea sortzen dituzten aukerei eta teknologia horiek dituzten gaitasunei dagokienez», amaitu du ikerlariak.