Duela 90 urte gertatutako 1936ko gerran, Euskal Herrian milaka lagunek jasan zuten errepresioa heriotzaren, erbestearen eta kartzelaren bidez. Nafarroa izan zen gogorren zigortutako lurraldeetako bat, Elizak kolpisten konplize gisa jardun zuen eszenatokia. Sotanen eta fusilen arteko konplizitate eta komunio ideologiko hori hilezkor geratu zen Iruñeko Diego de Leon kuarteleko patioan ateratako argazki ezagunean: bertan apaiz bat kamioi militar baten atoira igota ikusten da, soldadu frankista talde bat goratzen. Erlijioaren militarizazio eta legitimazio giro hori Elizaren hierarkiaren adierazpen ugariren bidez ere agertu zen, errepresio politikoa eta kulturala justifikatuz. Eliza kupula militar kolpistarekin erabat lerrokatuta geratu zen Francisco Javier Lauzirika gotzain iurretarraren hitzekin. Apezpiku hark argi eta garbi adierazi zuen: «Ni jeneralaren aginduetara dagoen beste jeneral bat naiz, nazionalismoa zapaltzeko».

Indarkeriaren justifikazio espiritualaren logika beraren pean, inpunitate-giroa agerian geratu zen kalean altxamenduaren lehen egunetatik. Horren erakusgarri izan zen kolpearen lehen egunetan Iruñako Gaztelu Plazan sotana soinean eta larruzko gerrikoan pistola zeramala apaiz batek egindako aldarrikapena. Oihukatu zuenez, «Bosgarren Mandamentua une honetatik bertan behera geratzen da». Ildo beretik mintzatu zen Manuel Arizcun Moreno, Estatu Nagusiko komandante ohi eta Nafarroako Ekintza Katolikorako Elizbarrutiko Kontseiluko presidentea, honako hau baieztatuz: «Guk, eskuindarrek, onek, katolikoek, Jainkoarengan sinesten dugu eta, hiltzen badugu, Jainkoarenganako maitasunak hala eskatzen digulako da. Lehenik eta behin, Jainkoa! Jainkoa guztiaren gainetik! Zalantzarik gabe, hori egiteak min ematen digun arren ...». Jarrera hori Espainiako eliz hierarkiarik altuenak babestu zuen, Isidro Gomá i Tomás Toledoko kardinal artzapezpiku eta Primado de España-k frogatu zuen bezala, zeinak 1938ko maiatzean Budapesteko Nazioarteko Eukaristia Biltzarrean erabateko sarraskiaren jarrera defendatu zuen honako adierazpen honetan: «Bakea, bai, bakea etor dadila! Baina ez konpromisoen edo adiskidetzeen bidez, ezpataz baizik. Armak erabiliz baketzea nahi dugu!... Bakea bai, baina arerio bat bizirik geratzen ez denean!».