Ez da harritzekoa sare sozialak erabiltzeko orduan denbora behar izatea. Esnatzen garenetik lokartzen garen arte, egiten dugunaren zati handi bat mundu digitalaren barruan kokatzen da. Eta konturatu ere egin gabe, bizitzako esperientzia baliotsu asko albotik pasatzen zaizkigu. Estimulu atsegingarriak detektatzen direnean, garun-sariaren sistema pizten da. «Gehiago nahi dut» esaten digun hori. Aktibazio horrek etengabeko online interakzio gehiago bilatzera bultzatzen gaitu.

Telefono bat eta asti pixka bat duen edonork bere sorkuntzak mundu osoarekin parteka ditzakeen honetan, Interneten argitaratzen den guztia ez da entretenigarria, ez du zerbaitetarako balio edo ez du zentzu minimo bat. Bideo batzuk helburu bakar batekin diseinatuta daude: algoritmoaren diktaketari jarraituz, herritarrak etengabe pantailari itsatsita mantentzea. Eduki horiek irudi eta bideo laburrak, errepikakorrak, gutxi landuak edo xelebreak izan ohi dira eta gure arreta berehala erakartzea dute helburu. Hori bai, edukiaren ikuspegitik ekarpen gutxi egiten digute. Hain ohikoak bihurtu dira, ezen izen propio bat sortu baita ingelesez fenomenoari erreferentzia egiteko: brain rot (“garun ustela”).

Agortuta edo energiarik gabe sentitzen zara sare sozialetan bideoak, reel-ak edo memeak ikusten orduak eman ondoren? Zure erantzuna «bai» bada, baliteke garun usteldura esperimentatzen aritzea. Fenomeno hori neke mentalarekin, ikuspegi faltarekin eta scroll konpultsiboarekin agertzen da, eta ohartarazten du ohitura horiek akidura kognitiboko egoera batera eta eduki gehiago ikusten jarraitzeko kontrolik gabeko bulkada batera eraman gaitzaketela. Ondorioz, ez dago motibaziorik eta kosta egiten da kontzentratzea, egunean zehar ezer zorrotzik egin ez badugu ere.

Haurren eta nerabeen kasuan -bideo horien eraginpean denbora gehien egoten direnak dira-, garun ustelaren fenomenoak eragin negatiboa izan dezake kontzentratzeko gaitasunean, orainaldian bizitzeko edo jarduera lasaiagoez edo arreta handiagoa eskatzen duten jarduerez gozatzeko ahalmenean. Mugikorren eta tableten erabilera biziak gure gazteen arreta eta energia guztia irensten du. Horrela, teknologiaren atalasetik irten eta gailuak itzaltzen dituztenean, ez zaie motibaziorik edo adorerik geratzen etxeko lanak egiteko edo kalera jolastera irteteko. Arazorik handiena da aisialdia gailu digitalik gabe ulertzen ez duten haurrak hazten ari garela. Beren errealitatea teknologiaren bidez iragazten duten pertsonak dira, sozializazio zuzena, mundu erreala eta berehalakoa alde batera utziz. Ia konturatu gabe, seme-alabekiko komunikazioa eta elkarrekintza, pantaila hotz eta bizigarriekin ordezkatzen dira, eta pantaila horiek haur eta gazteen burmuina moldatzen dute.

Inoiz baino mutil eta neska tristeagoak sortzen ari gara, beren gizarte-ingurunetik inoiz baino deskonektatuagoak. Ahaztu egin zaigu haurrak aspertuta eta zapuztuta sentitzea bezain beharrezkoa den ezer ez dagoela. Orduan aktibatzen da haurren irudimena, pentsamendu sinboliko eta sortzailea. Baita beste haur batzuekin jolasteko, mugitzeko eta, horrela, komunikazioa, mugikortasuna eta trebetasun kognitiboak eta emozionalak garatzeko beharra ere.

Zaindu zure ongizate emozionala, gogoak atsedena eta estimulua behar ditu. Ez gutxietsi harremanen boterea: entzuten eta inspiratzen zaituzten pertsona maiteekin denbora partekatzea estrategia handia izan daiteke garuneko ustelduraren eta saturazio digitalaren aurka. Gure erabakiak ez dira doakoak, ondorioak dituzte. •

saioaaginako@gmail.com